Bu yazıda
Bir CNC tezgahta parçalarda dalgalı yüzey, ölçü kaçması veya takım ömründe düşüş görüldüğünde titreşimden şüphelenilir. Ardından genellikle temel sorgulanır. Bir makine temeli firması olarak dürüst olalım: CNC titreşimlerinin önemli bir kısmının kaynağı temel değildir. Doğru teşhis, gereksiz bir temel yenilemesini de, yanlış yerde aranan bir çözümü de önler.
Makinenin kendisinden kaynaklanan titreşim
- Tırlama (chatter): kesme sırasında takım ile iş parçası arasında kendi kendini besleyen titreşimdir. Kesme parametreleri, takım çıkıntısı ve bağlama rijitliğiyle ilgilidir; yüzeyde düzenli bir desen bırakır.
- İş mili ve takım balansı: balanssız takım tutucular veya iş mili, devirle orantılı titreşim üretir.
- Rulman ve kızak aşınması: zamanla artan, belirli frekanslarda yoğunlaşan titreşimdir.
- Kayış, motor ve pompa: makinenin yardımcı ekipmanları da titreşim kaynağı olabilir.
Bu nedenlerin çözümü makinenin servisi, takım seçimi ve kesme parametreleridir. Temeli değiştirmek bunları düzeltmez.
Dışarıdan gelen titreşim
- Komşu makineler: pres, pistonlu kompresör veya kırıcılar döşeme üzerinden titreşim taşır.
- Forklift ve araç trafiği: derz geçişleri ve bozuk döşemede darbeler oluşur.
- Bina ve dış kaynaklar: fanlar, vinçler veya yakındaki yol.
Dışarıdan gelen titreşim tezgah çalışmıyorken de vardır. Bu yolun kesilmesinde temelin rolü büyüktür; komşu makinelerden titreşim geçişi yazımızda ayrıntılı anlattık.
Temelin kendisinden kaynaklanan sorunlar
- Yetersiz rijitlik: temel veya döşeme tezgahın ağırlığı altında eğilir; tezgahın geometrisi bozulur.
- Oturma: tezgahın seviyesi tekrar tekrar kayar.
- Seviyeleme takozları: takozların altında boşluk veya bozulmuş grout tezgahı “sallanır” hale getirir.
- Rezonans: temel veya döşemenin doğal frekansı, tezgahın veya komşu bir makinenin frekansına denk gelir.
Kaynağı nasıl ayırırsınız?
| Gözlem | Muhtemel kaynak |
|---|---|
| Sorun yalnızca belirli kesme koşullarında, yüzeyde düzenli desen | Tırlama, kesme parametreleri |
| Titreşim iş mili devriyle birlikte artıyor | Balans, iş mili, takım |
| Tezgah kapalıyken de titreşim var | Dış kaynak: komşu makine, trafik |
| Kalite belirli saatlerde (örneğin pres çalışırken) bozuluyor | Komşu makine, ortak döşeme |
| Seviye ve geometri zamanla kayıyor | Temel oturması veya rijitlik |
Kesin teşhis titreşim ölçümüyle konur: tezgah çalışırken ve dururken, tezgahın üzerinde, temelinde ve çevredeki döşemede ölçüm alınır ve frekans spektrumları karşılaştırılır.
Temel kaynaklı ise çözüm
- Takozlar ve grout kontrol edilip yenilenir, tezgah yeniden seviyelenir.
- Tezgah ortak döşemedeyse derzle ayrılmış bir temele alınır.
- Temel yetersizse güçlendirilir veya yeniden yapılır.
- Hassas tezgahlarda izolatörlü temel değerlendirilir.
Yeni bir tezgah kuruyorsanız bu sorunların çoğunu baştan önlemek mümkündür; CNC tezgah temeli sayfamızda tezgah tipine göre temel çözümlerini anlattık.
Önce titreşimin kaynağını ölçelim
Tezgahta, temelinde ve çevresinde ölçüm yapıyor, sorunun makineden mi, temelden mi, komşu makineden mi geldiğini gösteriyoruz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Makine temelinin boyutu, donatısı ve ankraj detayı; makine üreticisinin verileri, zemin etüdü ve statik ve dinamik hesapla belirlenir.
