Bu yazıda
Titreşim izolatörü, makine ile temel arasına konan ve titreşimin geçişini azaltan elastik bir elemandır. Kulağa basit gelir; ancak izolatör ancak doğru sertlikte seçilirse işe yarar. Fazla sert bir izolatör titreşimi olduğu gibi geçirir, yanlış ayarlanmış bir izolatör ise rezonansa girerek titreşimi büyütür.
İzolatör nasıl çalışır?
İzolatörlü bir makine, yay üzerinde duran bir kütle gibidir ve kendine özgü bir doğal frekansa sahiptir. Makinenin çalışma frekansı bu doğal frekansın yeterince üzerindeyse izolatör titreşimi azaltır. Kural şudur: çalışma frekansının doğal frekansa oranı √2’den (yaklaşık 1,41) büyük olmalıdır; iyi bir izolasyon için bu oran genellikle 2,5–3 ve üzerinde tutulur. Bu da yaklaşık yüzde 80–90 izolasyon verimi demektir. Konunun arka planını rezonans yazımızda anlattık.
Statik çökme: seçimin anahtarı
İzolatörün makine ağırlığı altında ne kadar sıkıştığına statik çökme denir. Çökme arttıkça doğal frekans düşer ve izolasyon iyileşir. Yaklaşık bağıntı şöyledir: doğal frekans (Hz) ≈ 15,76 / √(çökme, mm). Örneğin 5 mm çöken bir izolatörün doğal frekansı yaklaşık 7 Hz’dir.
Bu yüzden düşük devirli makineler, yeterli izolasyon için daha fazla çöken izolatör ister. Kendi makineniz için gereken çökmeyi titreşim izolasyon hesaplama aracımızla bulabilirsiniz.
Elastomer izolatörler
Kauçuk veya benzeri elastomerlerden yapılan takozlar ve pedlerdir. Kompakt, ucuz ve montajı kolaydır; malzemenin iç sönümü sayesinde kalkış ve duruşta rezonanstan geçerken titreşimi sınırlar. Buna karşılık sağlayabildikleri çökme sınırlıdır; bu yüzden genellikle orta ve yüksek devirli makinelerde etkilidirler.
- Yağ, sıcaklık ve kimyasallara karşı malzeme seçimi önemlidir.
- Zamanla sürünme ve sertleşme olur; belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.
- Yük dağılımı eşit değilse bazı takozlar fazla, bazıları az çöker ve makine eğilir.
Çelik yay izolatörler
Helezon yaylardan oluşur ve çok daha büyük çökmeler sağlayabilir. Bu sayede düşük devirli makinelerde, pistonlu kompresörlerde ve yüksek izolasyon verimi istenen yerlerde kullanılır. Yayların iç sönümü çok düşüktür; bu yüzden kalkış ve duruşta rezonanstan geçerken büyük salınımlar olabilir. Bu durumda yaylara sönümleyici eklenir veya yay paketleri sönüm elemanlarıyla birlikte kullanılır.
Yaylı atalet bloğu
Pompa, fan ve bazı kompresörlerde makine doğrudan yaylara oturtulmaz; önce ağır bir beton blok üzerine bağlanır, blok yaylara oturtulur. Blok, makinenin parçalarını birbirine göre hizada tutar, ağırlık merkezini aşağı indirerek sallanmayı azaltır ve yükü yaylara eşit dağıtır.
Karşılaştırma
| Ölçüt | Elastomer | Çelik yay |
|---|---|---|
| Statik çökme | Düşük | Yüksek |
| Uygun devir | Orta ve yüksek | Düşük ve orta |
| Sönüm | Orta | Çok düşük (ek sönümleyici gerekebilir) |
| Ortam dayanımı | Yağ ve sıcaklığa göre malzeme seçilir | Yüksek |
| Ömür ve bakım | Zamanla sertleşir, kontrol gerekir | Uzun ömürlü, korozyona karşı korunmalı |
Seçimde sık yapılan hatalar
- İzolatörü yalnızca makinenin toplam ağırlığına göre seçmek; her izolatöre düşen yük ağırlık merkezine göre farklıdır.
- Düşük devirli bir makineye sert elastomer takoz koymak; izolasyon olmaz, hatta titreşim büyür.
- Boru, kablo ve kanal bağlantılarını rijit bırakmak; titreşim bu yoldan geçer.
- İzolatörlü makinenin yanal hareketini sınırlamamak.
Doğru seçim için makinenin ağırlık dağılımı, devri ve izin verilen titreşim birlikte değerlendirilir; titreşim ölçümü ve izolasyonu hizmetimizde bu seçimi ölçümle doğruluyoruz.
Devrinize ve ağırlığınıza göre seçelim
Makinenizin ağırlık dağılımını ve devrini inceliyor, izolatörü seçip uyguluyor, sonucu önce ve sonra ölçümüyle gösteriyoruz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Makine temelinin boyutu, donatısı ve ankraj detayı; makine üreticisinin verileri, zemin etüdü ve statik ve dinamik hesapla belirlenir.
